Dossier: over akkoorden, plannen en wetten

In het dossier "Over akkoorden, plannen en wetten" bekijken we de politieke kant van de klimaatcrisis.

Het lijkt ons belangrijk om goed te begrijpen wat de politiek wél kan en wat de politiek niet kan en hoe een klimaatbeweging daarin haar steentje kan bijdragen.

Bij onze noorderburen, in Nederland dus, staan ze al een stapje verder dan in België. We kijken naar hoe het daar gaat en proberen dat op België toe te passen.

Over de aanpassing van grondwetsartikel 7bis

De klimaatbeweging in België heeft zopas een eerste veldslagje verloren: artikel 7 bis werd niet aangepast zo dat ze een bindende bijzondere klimaatwet zou hebben mogelijk gemaakt.

Met één veldsag te verliezen, verlies je zeker nog niet de oorlog.

Rond grondwetsartikel 7bis zagen we ook in onze middens dat het verhaal niet altijd even correct werd verteld en we zo waarschijnlijk en ongewild in de kaart van de "tegenstanders" hebben gespeeld.

De aanpassing van artikel 7bis zet louter en alleen de deur op het kier naar een bijzondere klimaatwet, ze is NIET de klimaatwet, en definieert dus op geen enkele manier de inhoud van die klimaatwet.

Meer nog, op zich verplicht ze deze en andere regeringen tot niets.

De Raad van State formuleerde 3 maatregelen die nodig zijn om een bijzondere klimaatwet grondwettelijk correct te doen landen en dat advies was inderdaad als reactie op een voorstel van bijzondere klimaatwet, voorgesteld door Groen en Ecolo en gebaseerd op een tekst van academici, de experten zeg maar.

Duidelijk moet evenwel zijn dat aanpassing van artikel 7bis niet persé verbonden is aan dat ene voorstel van Groen en Ecolo. Ze zet louter de deur op een kier om te kunnen komen tot één of andere bijzondere klimaatwet, wat ook daarvan de inhoud mag zijn.

Laat ons hier wat dieper op ingaan...

De aanleiding: Het voorstel tot bijzondere klimaatwet

Begin februari 2019 kwam een aantal academici met een voorstel voor een bijzondere klimaatwet, met daarin doelstellingen die tegen 2030 en 2050 gerealiseerd zouden moeten worden.

Groen en Ecolo (met steun van SP-A en PS, MR, cdH, DéFi en PVDA/PTB) dienden op basis daarvan een wetsvoorstel in.

De wet moet ervoor zorgen dat

  • De verschillende ministers bevoegd voor klimaat, meer samenwerken.
  • Er een "klimaatagentschap" wordt opgericht.
  • En in april een jaarlijkse "klimaatdag" wordt gehouden.
De kritiek van De Raad van State

De raad van state uitte scherpe institutionele kritiek op het voorstel tot bijzondere klimaatwet : “De wet respecteert niet helemaal de bevoegdheidsverdelingen tussen het federale niveau, de gewesten en de gemeenschappen.”

Een klimaatbeleid regelen via een bijzondere wet - of toch de doelstellingen van zo'n beleid vastleggen - kan dus niet, zegt de Raad van State.

De Raad van State suggereerde meteen ook enkele oplossingen.

De 3 oplossingen die de Raad van State aanreikt
  1. De klimaatdoelstellingen zelf vast te leggen in de grondwet, en die dus te herzien.
  2. Daarnaast zou het formuleren van klimaatdoelstellingen ook voorbehouden kunnen worden voor het federale niveau, waarna eventueel gedelegeerd wordt naar de gewesten en gemeenschappen via samenwerkingsakkoorden.
  3. De bevoegdheid zou ook geherfederaliseerd kunnen worden.

CD&V praat over een 4de oplossing: de zaak regelen via een “gewone” wet.

De impact: de aanpassing van artikel 7bis is “slechts” een eerste stap naar oplossing 1

De eerste van de 3 “Raad van State” suggesties om tegemoet te komen is/was de aanpassing van artikel 7bis in de grondwet, een artikel dat sinds ze in de grondwet staat, dode letter is gebleven.

Art 7 bis luidt:

“Bij de uitoefening van hun respectieve bevoegdheden streven de federale Staat, de gemeenschappen en de gewesten de doelstellingen na van een duurzame ontwikkeling in haar sociale, economische en milieu-gebonden aspecten, rekening houdend met de solidariteit tussen de generaties.”

De zin die eraan toegevoegd zou moeten worden:

“Zij werken inzonderheid samen aan een doeltreffend klimaatbeleid overeenkomstig de doelstellingen, beginselen en modaliteiten vastgesteld bij een wet aangenomen met de meerderheid bepaald in artikel 4, laatste lid.”

 

De gevraagde aanpassing zou de deur op een kier zetten voor een bijzonder, dus bindende klimaatwet. Niet een klimaatwet dus die afhangt van de “goodwill” van de heersende regeringen, maar wel een klimaatwet die de komende regeringen zou “binden”, net als bvb. het respecteren van de gelijkwaardigheid tussen man en vrouw (artikel 10).

De deur op een kier zou nog niets zeggen over de inoud van die klimaatwet, dat zou de huidige of volgende regering nog moeten vastleggen.

Merk ook op dat die aanpassing de huidige of volgende regering letterlijk tot NIETS zou verplicht hebben, ze maakt iets mogelijk, maar verplicht tot niets.

De status: waar staan we?

Het voorstel tot aanpassing van artikel 7bis kreeg 76 stemmen voor en 66 stemmen tegen, een meerderheid stemde voor dus, maar het was geen twee/derde meerderheid. Het voorstel is dus verworpen.

Is hiermee de strijd beslecht? Nee, want de regeringspartijen lijken naar de volgende legislatuur artikel 7bis toch weer open te willen houden voor aanpassing.

Conclusie

De klimaatbeweging kan de druk blijven zetten zodat er beslist wordt om artikel 7bis ook voor de volgende legislatuur open te houden voor aanpassing.

Nuttige links en bronnen

De klimaatcoalitie over de klimaatwet

Groenen dienen klimaatwet in

De hele grondwet met daarin artikel 7bis

Klimaatwetsvoorstel van Groen

Raad van State over de klimaatwet

Klimaatvoorstel van CD&V

10 concrete afspraken over het klimaat van open-VLD

Standpunt over Milieu en klimaat bij NV-A